Όταν ο συμβολισμός γίνεται πολιτική δήλωση: Ερωτήματα για την παρουσία της υπουργού Παιδείας στη Χανουκά (Video)

Έντονο δημόσιο προβληματισμό έχει προκαλέσει βίντεο που κυκλοφορεί τις τελευταίες ημέρες και δείχνει την υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη να παρίσταται σε εκδήλωση εορτασμού της Χανουκά σε εβραϊκή συναγωγή. Το βίντεο, το οποίο αναπαράγεται και σχολιάζεται ευρέως στο διαδίκτυο (μεταξύ άλλων από την ιστοσελίδα kaiomenivatos.blogspot.com), άνοιξε μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από τον ρόλο, τον συμβολισμό και τα όρια της θεσμικής παρουσίας πολιτικών προσώπων σε θρησκευτικές και ιστορικά φορτισμένες εκδηλώσεις.

Η Χανουκά αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εβραϊκές γιορτές και συνδέεται ιστορικά με την εξέγερση των Μακκαβαίων τον 2ο αιώνα π.Χ. και την ανακατάληψη του Ναού του Σολομώντος από τους Σελευκίδες, ένα ελληνιστικό βασίλειο της εποχής. Πρόκειται για εορτή με έντονο ιστορικό και θρησκευτικό συμβολισμό, που τιμάται ως «γιορτή των Φώτων» και διαρκεί οκτώ ημέρες.

Ακριβώς αυτός ο ιστορικός συμβολισμός είναι που γεννά ερωτήματα σε μέρος της κοινής γνώμης: κατά πόσο η παρουσία της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας σε μια τέτοια εκδήλωση μπορεί να εκληφθεί ως απλή πράξη διαθρησκειακού σεβασμού ή, αντιθέτως, ως πολιτική πράξη με ιστορικό φορτίο που δεν έχει επαρκώς εξηγηθεί στον δημόσιο λόγο.

Το ζήτημα δεν αφορά την ελευθερία θρησκευτικής έκφρασης –η οποία είναι απολύτως κατοχυρωμένη– αλλά τον θεσμικό ρόλο ενός υπουργού που έχει στην ευθύνη του την εκπαίδευση, την ιστορική μνήμη και τη διαμόρφωση της παιδείας των επόμενων γενεών. Σε μια χώρα με βαθιά ιστορική συνέχεια και έντονη ευαισθησία απέναντι στην πολιτισμική της κληρονομιά, τέτοιες παρουσίες δεν είναι ποτέ «ουδέτερες».

Ο δημόσιος διάλογος που άνοιξε, ανεξαρτήτως προθέσεων, αναδεικνύει μια πραγματική ανάγκη: περισσότερη διαφάνεια, σαφέστερη εξήγηση των συμβολισμών και ουσιαστική συζήτηση για το πώς η πολιτεία προσεγγίζει την ιστορία, τις θρησκείες και τον ρόλο της εκπαίδευσης σε μια πολυπολιτισμική αλλά και ιστορικά φορτισμένη κοινωνία.

Η κριτική στον πολιτικό λόγο και στις δημόσιες πράξεις είναι θεμιτή και αναγκαία. Προϋπόθεση όμως για έναν γόνιμο διάλογο είναι η προσήλωση στα γεγονότα, η ιστορική ακρίβεια και η αποφυγή γενικεύσεων που θολώνουν –αντί να φωτίζουν– την ουσία του ζητήματος.