Από τον ιατρό–σωτήρα στον ιατρό–ολετήρα – Σχόλιο του καθηγητή Κωνσταντίνου Βαθιώτη
«Εγώ είμαι γιατρός κι εσύ ζητάς δολοφόνο. Γιατί δολοφονία είναι αυτό που ζητάς να κάνεις!».
Η φράση αυτή δεν προέρχεται από κάποιο σύγχρονο μανιφέστο βιοηθικής ούτε από πανεπιστημιακή διάλεξη Ποινικού Δικαίου. Ακούγεται το 1958, στην ελληνική ταινία «Η κυρά μας η μαμμή», σε σενάριο και σκηνοθεσία του Αλέκου Σακελλάριου, και εκφέρεται από τον Ορέστη Μακρή, υποδυόμενο γιατρό του ΙΚΑ, προς μια νεαρή κοπέλα δύο έως τριών μηνών έγκυο.
Ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος, συχνά απαξιωμένος ως «ελαφρύς», αποδεικνύεται εδώ βαθύτατα σοβαρός. Με μία μόνο πρόταση, αποτυπώνει μια αλήθεια που σήμερα αποσιωπάται συστηματικά: ότι η αφαίρεση ανθρώπινης ζωής δεν μετατρέπεται σε κάτι άλλο απλώς και μόνο επειδή περιβάλλεται με ιατρική ποδιά, νομοθετικές ρυθμίσεις ή τεχνικούς όρους.
Το αναποδογύρισμα του ιατρού από σωτήρα της ζωής σε ολετήρα του ανθρώπου αποτελεί μία από τις πιο σκοτεινές και σατανικές διαστροφές της νεωτερικότητας. Ο γιατρός, φορέας της αρχής primum non nocere, μετατρέπεται σε εκτελεστικό όργανο επιλογών που αναιρούν τον ίδιο τον πυρήνα της ιατρικής και της ποινικής αξιολόγησης της πράξης.
Αυτήν ακριβώς τη διαστροφή βιώσαμε με δραματικό τρόπο κατά την περίοδο του κορωνοϊού και, ιδίως, του εξαναγκαστικού εμβολιασμού. Εκεί όπου η ιατρική πράξη αποσυνδέθηκε από την ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση και συνδέθηκε με διοικητικές κυρώσεις, κοινωνικό αποκλεισμό και ποινικού τύπου εκβιασμούς, ο γιατρός έπαψε να είναι θεραπευτής και εντάχθηκε σε έναν μηχανισμό επιβολής.
Όμως, όπως μας υπενθυμίζει η ταινία του 1958, δεν ήταν η πρώτη φορά. Στα μέσα του 20ού αιώνα, πριν ακόμη παγιωθεί η γλώσσα της «αναπαραγωγικής υγείας» και των «δικαιωμάτων επιλογής», υπήρχε ήδη η καθαρή συνείδηση ότι η αφαίρεση της αγέννητης ζωής αποτελεί δολοφονία, ανεξαρτήτως των κοινωνικών πιέσεων ή των προσωπικών δραμάτων που τη συνοδεύουν.
Το Ποινικό Δίκαιο δεν είναι απλώς ένα σύνολο κανόνων· είναι καθρέφτης του αξιακού μας συστήματος. Όταν το δίκαιο παύει να προστατεύει τη ζωή στο πιο ευάλωτο στάδιό της και, ταυτόχρονα, επιτρέπει ή επιβάλλει ιατρικές πράξεις χωρίς ουσιαστική συναίνεση, τότε δεν μιλάμε για πρόοδο, αλλά για εκβαρβάρωση με επιστημονικό προσωπείο.
Ο Ορέστης Μακρής, μέσα από έναν κινηματογραφικό ρόλο, υπενθυμίζει κάτι που σήμερα πολλοί πανεπιστημιακοί, πολιτικοί και θεσμικοί παράγοντες αποφεύγουν να πουν: ότι δεν μπορείς να είσαι γιατρός και δολοφόνος ταυτόχρονα. Και ότι όταν η κοινωνία ζητά το δεύτερο, δεν εκσυγχρονίζεται· παρακμάζει.
Ίσως τελικά ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος να είχε περισσότερη ηθική διαύγεια από τη σύγχρονη «προοδευτική» ρητορική. Και ίσως το Ποινικό Δίκαιο να χρειάζεται, σήμερα περισσότερο από ποτέ, να ξαναθυμηθεί αυτές τις απλές, ενοχλητικές αλήθειες.
*Σχόλιο του Κωνσταντίνου Βαθιώτη (Καθηγητή Ποινικού Δικαίου)
