Το μοναστήρι της Παναγίας της Ευαγγελιστρίας έξω από τα τείχη στο Κάστρο της Σκιάθου (Photos)
Σε ένα από τα πιο άγρια και καθηλωτικά τοπία της Σκιάθου, εκεί όπου το βλέμμα χάνεται στο αφρισμένο πέλαγος και οι βράχοι σμιλεύονται από τον άνεμο και τον χρόνο, στέκουν τα ερείπια ενός τόπου σχεδόν μυθικού. Το μοναστήρι της Παναγίας της Ευαγγελίστριας στο Καλάμι – γνωστό και ως Παναγία Καστριώτισσα ή «Παναγία στο Καλάμι» – παραμένει ένας από τους πιο άγνωστους και συνάμα γοητευτικούς θησαυρούς του νησιού.
Απέναντι από το Κάστρο της Σκιάθου, πάνω στον απόκρημνο βράχο του Κουρούπη, το εγκαταλειμμένο μοναστήρι μοιάζει να αιωρείται ανάμεσα ουρανού και θάλασσας. Η πρόσβαση δύσκολη, σχεδόν δοκιμασία: ένα στενό, ανηφορικό και σε σημεία επικίνδυνο μονοπάτι οδηγεί στον χώρο, δοκιμάζοντας την αντοχή και την αποφασιστικότητα όσων τολμούν να το προσεγγίσουν.
Το σκηνικό θυμίζει έντονα τον κόσμο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη: φως, θάλασσα, πέτρα και σιωπή. Δεν είναι τυχαίο ότι ο μεγάλος Σκιαθίτης συγγραφέας αναφέρεται στον τόπο αυτό, προσδίδοντάς του μια σχεδόν μεταφυσική διάσταση.
Ένα μνημείο με ιστορία και μυστήριο
Η ακριβής ίδρυση της μονής παραμένει άγνωστη, ωστόσο οι περισσότεροι μελετητές τη τοποθετούν μεταξύ 15ου και 16ου αιώνα, στα ύστερα βυζαντινά χρόνια. Η πρώτη γραπτή αναφορά εντοπίζεται το 1728, ενώ το 1764 καταγράφεται αφιέρωση προς το μοναστήρι, που μαρτυρά και τη φτώχεια του. Ήδη από το 1795, το μοναστήρι είχε ερημώσει και προσαρτήθηκε στη Μονή Ευαγγελισμού.
Σήμερα, σώζονται ερείπια του καθολικού και τμήματα των τοίχων, με το Ιερό Βήμα να στέκεται κυριολεκτικά στο χείλος του γκρεμού. Ο ναός ανήκει στον σπάνιο για τη Σκιάθο αρχιτεκτονικό τύπο του σύνθετου τετρακιόνιου εγγεγραμμένου σταυροειδούς, στοιχείο που μαρτυρά την ιδιαίτερη σημασία του.
Παρά τις καταστροφές, διακρίνονται ίχνη τοιχογραφιών, με σημαντικότερο το θέμα της «Άκρας Ταπείνωσης», μια σπάνια εικονογραφική σύνθεση εμπνευσμένη από το τροπάριο «Άνω Σε εν θρόνω και κάτω εν τάφω».
Θρύλοι, νεράιδες και στοιχειά
Η περιοχή γύρω από το μοναστήρι είναι ποτισμένη με θρύλους. Νεράιδες που χόρευαν πάνω από τα βράχια, δαιμόνια που κυλούσαν πέτρες τη νύχτα, φωνές που αντηχούν ακόμη στον άνεμο. Και από τη θάλασσα, ο αιώνιος θρήνος της Φλανδρώς – μιας γυναίκας που, σύμφωνα με τον μύθο, μεταμορφώθηκε σε βράχο περιμένοντας μάταια τον άντρα της να επιστρέψει.
Οι ιστορίες αυτές, βαθιά ριζωμένες στη λαϊκή παράδοση, συνυπάρχουν με τη θρησκευτικότητα του τόπου, δημιουργώντας ένα μοναδικό κράμα πίστης και φαντασίας.
Ένας τόπος προσευχής και σιωπής
Παρά την εγκατάλειψη και τη φθορά, το μοναστήρι διατηρεί μια έντονη πνευματικότητα. Δεν υπάρχουν καμπάνες ούτε στασίδια – μόνο πέτρα, αέρας και σιωπή. Κι όμως, μοιάζει να είναι γεμάτο από τις ψυχές όσων πέρασαν, προσευχήθηκαν και άφησαν εκεί ένα κομμάτι της ύπαρξής τους.
Το 1965, το μνημείο κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο, όμως μέχρι σήμερα παραμένει αφημένο στη μοίρα του. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι νεκρό. Ζει μέσα στο φύσημα του ανέμου, στο πέταγμα των γλάρων, στα αγριόδεντρα που φυτρώνουν ανάμεσα στις πέτρες.
Ένα ερείπιο με ζωή
Η Παναγία στο Καλάμι δεν είναι απλώς ένα ερείπιο. Είναι ένας τόπος στοχασμού, μνήμης και βαθιάς εσωτερικής αναζήτησης. Ένας χώρος όπου ο άνθρωπος συναντά τη φύση, την ιστορία και –ίσως– τον ίδιο του τον εαυτό.
Σε μια εποχή ταχύτητας και θορύβου, το ξεχασμένο αυτό μοναστήρι της Σκιάθου στέκει εκεί, σιωπηλό αλλά ζωντανό, καλώντας τους λίγους που θα το ανακαλύψουν να αφουγκραστούν κάτι σπάνιο: τη φωνή του χρόνου.
