Τα «Άλογα του Αγίου Μάρκου» δεν είναι του Αγίου Μάρκου – Είναι ελληνικά & ξεριζωμένα από τη Χίο!

Ελάχιστοι γνωρίζουν ότι τα περίφημα χάλκινα άλογα που σήμερα κοσμούν τη Βασιλική του Αγίου Μάρκου στη Βενετία δεν έχουν καμία σχέση με τον Ευαγγελιστή Μάρκο. Πρόκειται για ελληνικά έργα μοναδικής αξίας, τα οποία αποσπάστηκαν βίαια από τον ελληνικό χώρο και «βαπτίστηκαν» ξένα μέσα στους αιώνες, αλλοιώνοντας την ιστορική τους ταυτότητα.

Όπως αναφέρεται σε σχετική ιστορική ανάρτηση στη σελίδα Facebook «Στύλος Ορθοδοξίας», τα τέσσερα επιβλητικά αγάλματα αποδίδονται στον μεγάλο γλύπτη Λύσιππο ή σε μαθητή του, προερχόμενο από τη φημισμένη σχολή της Σικυώνας ή της Χίου. Σύγχρονες αναλύσεις άνθρακα τα χρονολογούν ήδη από τον 2ο αιώνα π.Χ., ενώ όλα τα στοιχεία συγκλίνουν στο ότι κοσμούσαν τη Χίο, ένα από τα σπουδαιότερα καλλιτεχνικά κέντρα της αρχαιότητας.

Τα αγάλματα είναι πραγματικά γιγαντιαία: φτάνουν σε ύψος τα 2,38 μέτρα, έχουν μήκος 2,52 μέτρα και ζυγίζουν από 8,5 έως 9 τόνους το καθένα. Αν και συχνά χαρακτηρίζονται ως μπρούτζινα, στην πραγματικότητα αποτελούνται από σχεδόν καθαρό χαλκό (96,67%), στοιχείο που επέτρεπε υψηλής ποιότητας επιχρύσωση με τη χρήση υδραργύρου και απαιτούσε θερμοκρασίες καλουπώματος έως και 1.300 βαθμούς Κελσίου – απόδειξη εξαιρετικής τεχνογνωσίας.

Κατά τη βυζαντινή περίοδο, με εντολή του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β΄, τα άλογα μεταφέρθηκαν από τη Χίο και τοποθετήθηκαν στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης. Εκεί παρέμειναν μέχρι το 1204, όταν κατά την πρώτη Άλωση της Πόλης κλάπηκαν από τους Σταυροφόρους υπό τον Ενρίκο Δάνδολο και μεταφέρθηκαν στη Βενετία. Τα κολάρα που φέρουν μέχρι σήμερα προστέθηκαν τότε, για να καλύψουν τα σημεία όπου είχαν κοπεί τα κεφάλια τους ώστε να διευκολυνθεί η μεταφορά.

Η περιπλάνησή τους δεν σταμάτησε εκεί. Το 1797 ο Ναπολέων τα μετέφερε στο Παρίσι και τα τοποθέτησε στην Αψίδα του Θριάμβου, πριν επιστραφούν στη Βενετία το 1815, μετά την πτώση του. Σήμερα, στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου εκτίθενται αντίγραφα, ενώ τα πρωτότυπα φυλάσσονται στο μουσείο του ναού.

Η ιστορία των χάλκινων αλόγων αποτελεί ένα ακόμη τραύμα του ελληνικού πολιτισμού. Όπως γράφει ο Γιώργος Σεφέρης, «όπου και να ταξιδέψω, η Ελλάδα με πληγώνει» — μια φράση που αποτυπώνει με ακρίβεια το δράμα ενός πολιτισμού του οποίου τα αριστουργήματα βρίσκονται διασκορπισμένα σε ξένα μουσεία και ναούς.

Πάνω από ένα εκατομμύριο ελληνικά εκθέματα και κειμήλια παραμένουν εκτός Ελλάδας από την εποχή της πρώτης Άλωσης της Κωνσταντινούπολης. Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: μετά και τη συγγνώμη του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β΄ για τα εγκλήματα κατά της Ορθοδοξίας, δεν ήρθε άραγε η ώρα να επιστρέψουν, έστω κάποια, εκεί όπου πραγματικά ανήκουν;