Ο Καποδίστριας έχει μείνει στην Ιστορία γι’ αυτό που είπε για τον Θεό – «Εάν ο Θεός μεθ’ ημών, ουδείς καθ’ ημών»
Στην ελληνική Ιστορία υπάρχει μια φράση που δεν ειπώθηκε για να εντυπωσιάσει, ούτε για να συσπειρώσει πρόσκαιρα. Ειπώθηκε για να ορίσει προσανατολισμό.
«Εάν ο Θεός μεθ’ ημών, ουδείς καθ’ ημών».
Η φράση του Ιωάννη Καποδίστρια δεν είναι σύνθημα. Είναι κοσμοθεωρία.
Ο Καποδίστριας δεν επικαλέστηκε τον Θεό για να δικαιολογήσει συμμαχίες, συμβιβασμούς ή προσωπικές στρατηγικές. Τον επικαλέστηκε ως ηθικό μέτρο, ως υπέρτατο όριο ευθύνης απέναντι σε μια συλλογική, ιστορική πατρίδα: την Ελλάδα. Όχι ως γεωγραφικό χώρο, όχι ως εκλογική δεξαμενή, αλλά ως πνευματική και εθνική συνέχεια.
Απέναντι σε αυτό το μέτρο, ο σύγχρονος πολιτικός λόγος μοιάζει φτωχός — όχι σε λέξεις, αλλά σε νόημα.
Στη δημόσια σφαίρα ακούμε συχνά δηλώσεις του τύπου:
«Θα πήγαινα και με τον Διάβολο για να σωθεί η πατρίδα»,
«Θα συμμαχήσω με τον Διάβολο αυτή τη στιγμή για να σωθεί η χώρα»,
«Ακόμα και με τον Διάβολο θα πάμε, αν είναι να υπερασπιστούμε τον λαό».
Οι φράσεις αλλάζουν πρόσωπα, αλλά όχι λογισμό.
Εδώ ο Θεός απουσιάζει. Και όταν απουσιάζει ο Θεός ως αξιακός άξονας, τη θέση του παίρνει ο σχετικισμός: όλα επιτρέπονται, αρκεί να βαφτίζονται «αναγκαία». Η πατρίδα γίνεται εργαλείο. Ο λαός γίνεται πρόσχημα. Και η ηθική μετατρέπεται σε διαπραγματεύσιμη λεπτομέρεια.
Αυτοί οι λόγοι δεν μιλούν για την πατρίδα του Καποδίστρια.
Μιλούν για τη δική τους πατρίδα.
Τη δική τους φυλή.
Τη δική τους εξουσία.
Τη δική τους στιγμή.
Για τον Καποδίστρια, η Ελλάδα δεν σωζόταν με οποιοδήποτε τίμημα. Αν σωζόταν χάνοντας την ψυχή της, δεν σωζόταν καθόλου. Γι’ αυτό και δεν είπε ποτέ ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Είπε το ακριβώς αντίθετο: ότι χωρίς Θεό —δηλαδή χωρίς υπέρτατο ηθικό κριτήριο— κανένας σκοπός δεν μπορεί να θεωρηθεί δίκαιος.
Η διαφορά, λοιπόν, δεν είναι θρησκευτική. Είναι βαθιά πολιτική και βαθιά εθνική.
Ο Καποδίστριας έβλεπε την πατρίδα ως διαχρονικό υποκείμενο. Οι σύγχρονοι πολιτικοί τη βλέπουν ως μεταβλητή εξίσωσης.
Ο πρώτος μιλούσε για ευθύνη απέναντι στην Ιστορία. Οι άλλοι μιλούν για «ρεαλισμό» της στιγμής.
Ο πρώτος στάθηκε μόνος, αλλά όρθιος. Οι άλλοι δηλώνουν έτοιμοι για κάθε συμμαχία, αρκεί να μην χάσουν το σήμερα.
Κι έτσι εξηγείται γιατί ο Καποδίστριας έμεινε στην Ιστορία για μία φράση που ακόμα αντέχει.
Ενώ τόσες σύγχρονες δηλώσεις, όσο ηχηρές κι αν είναι, μοιάζουν ήδη παλιές.
Γιατί η Ιστορία δεν θυμάται όσους «θα πήγαιναν και με τον Διάβολο».
Θυμάται όσους αρνήθηκαν να το κάνουν — ακόμα κι αν πλήρωσαν το τίμημα.
