Ο πυρηνικός εφιάλτης κάτω από τον πάγο – Το Camp Century απειλεί να ξυπνήσει τη Γροιλανδία
Μια ξεχασμένη ιστορία του Ψυχρού Πολέμου επιστρέφει σήμερα πιο απειλητική από ποτέ, καθώς η κλιματική αλλαγή λιώνει τους πάγους της Γροιλανδίας και φέρνει στην επιφάνεια μια σκοτεινή κληρονομιά: την εγκαταλελειμμένη αμερικανική πυρηνική βάση Camp Century. Όπως αποκαλύπτει ρεπορτάζ του newsbomb.gr, αυτό που κάποτε θεωρήθηκε ασφαλώς «θαμμένο για πάντα» κάτω από τον αιώνιο πάγο, πλέον μετατρέπεται σε δυνητική περιβαλλοντική βόμβα.
Η βάση Camp Century, ένα μυστικό στρατιωτικό εγχείρημα των ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του 1950, εντοπίστηκε εκ νέου κάτω από τον παγετώνα, όταν πιλότος της NASA κατέγραψε εικόνες των υπόγειων εγκαταστάσεων κατά τη διάρκεια δοκιμών εναέριου ραντάρ. Βρίσκεται περίπου 36 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του πάγου και εκτείνεται σε μήκος 1,1 χιλιομέτρου και πλάτος σχεδόν 500 μέτρων – ουσιαστικά μια ολόκληρη πόλη κρυμμένη στον πάγο.
Το Camp Century δεν ήταν απλώς μια βάση. Ήταν μια πλήρως λειτουργική υπόγεια κοινότητα με νοσοκομείο, κινηματογράφο, εκκλησία και καταστήματα, ενώ τροφοδοτούνταν ενεργειακά από έναν μικρό πυρηνικό αντιδραστήρα. Όταν εγκαταλείφθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, οι υπεύθυνοι πίστευαν ότι οι πάγοι της Γροιλανδίας θα παρέμεναν σταθεροί για χιλιάδες χρόνια, παγιδεύοντας οριστικά ό,τι είχε μείνει πίσω.
Η πραγματικότητα όμως, είναι πολύ διαφορετική. Στο εσωτερικό της βάσης παραμένουν περίπου 9.200 τόνοι αποβλήτων, 200.000 λίτρα πετρελαίου ντίζελ, αλλά και επικίνδυνες ποσότητες πολυχλωριωμένων διφαινυλίων (PCBs) – ιδιαίτερα τοξικών χημικών ουσιών που έχουν συνδεθεί με καρκίνο και σοβαρές βλάβες στην ανθρώπινη υγεία. Παράλληλα, στον χώρο υπάρχει και ραδιενεργό υλικό από το σύστημα ψύξης του πυρηνικού αντιδραστήρα.
Για δεκαετίες, το αρκτικό ψύχος λειτουργούσε σαν φυσικό «ψυγείο», κρατώντας εγκλωβισμένες αυτές τις ουσίες. Όμως, καθώς οι παγετώνες υποχωρούν, αυξάνεται ο κίνδυνος οι πάγοι να μετατραπούν από αποθήκες σε πηγές ρύπανσης, με απρόβλεπτες συνέπειες για το περιβάλλον.
«Η κλιματική αλλαγή πάτησε το γκάζι μέχρι το πάτωμα», προειδοποιεί ο κλιματολόγος Τζέιμς Γουάιτ από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, επισημαίνοντας ότι το ερώτημα δεν είναι αν τα απόβλητα θα έρθουν στην επιφάνεια, αλλά πότε. Τα επιστημονικά μοντέλα δείχνουν ότι μέχρι το 2090 τα στερεά απόβλητα μπορεί να βρεθούν ακόμη βαθύτερα, όμως αυτό δεν σημαίνει πως ο κίνδυνος εξαφανίζεται.
Η υπόθεση αποκτά και γεωπολιτική διάσταση, καθώς η Αρκτική μετατρέπεται σε πεδίο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων. Την ίδια στιγμή, παραμένει θολό το ποιος φέρει την ευθύνη για τον καθαρισμό της βάσης, με τη συμφωνία του 1951 μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας να μην προβλέπει ούτε την κλιματική αλλαγή ούτε το σημερινό καθεστώς της Γροιλανδίας.
Για τους επιστήμονες, το Camp Century αποτελεί ένα ανησυχητικό προμήνυμα: ένα παράδειγμα του πώς η κλιματική κρίση μπορεί να ξεθάψει κυριολεκτικά τα λάθη του παρελθόντος και να προκαλέσει νέες διεθνείς εντάσεις. Ένα μήνυμα-καμπανάκι για έναν κόσμο που πίστεψε πως ό,τι θάφτηκε, είχε και τελειώσει οριστικά.
