Γιατί η Ισπανία είπε «ΟΧΙ» στον Τραμπ για το Ιράν & το μάθημα που θα έπρεπε να έχουμε πάρει

Του Ιωάννη Ιντζέ*

Τη δική της ξεκάθαρη θέση απέναντι στη νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή πήρε η Ισπανία, με τον πρωθυπουργό Pedro Sánchez να δηλώνει στις 28 Φεβρουαρίου 2026, μέσω της πλατφόρμας Χ, ότι «απορρίπτει τη μονομερή στρατιωτική δράση των ΗΠΑ και του Ισραήλ, η οποία αποτελεί κλιμάκωση και συμβάλλει σε μια πιο επισφαλή και εχθρική διεθνή τάξη».

Η αντίδραση του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump ήταν άμεση και οξεία, με χαρακτηρισμούς κατά της Ισπανίας και εντολή διακοπής των εμπορικών σχέσεων. Όμως, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το militaire.gr, η στάση της Μαδρίτης δεν είναι ούτε συγκυριακή ούτε ανεξήγητη. Ενδεχομένως εδράζεται σε μια βαθιά ιστορική μνήμη: την τραγωδία της «11-Μ».

Η «11-Μ» που άλλαξε την Ισπανία

Στις 11 Μαρτίου 2004, τρεις μόλις ημέρες πριν από τις εθνικές εκλογές, δέκα εκρήξεις συγκλόνισαν τέσσερις αμαξοστοιχίες στη Μαδρίτη. Ο απολογισμός ήταν 192 νεκροί και 1.857 τραυματίες. Ήταν το μεγαλύτερο τρομοκρατικό χτύπημα στην ιστορία της χώρας.

Την περίοδο εκείνη, στην εξουσία βρισκόταν το Λαϊκό Κόμμα (PP) υπό τον Χοσέ Μαρία Αθνάρ, ενώ αντίπαλος στις εκλογές ήταν το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE) του Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεθ Θαπατέρο.

Η κυβέρνηση Αθνάρ, λίγες ώρες μετά τις επιθέσεις, απέδωσε δημόσια την ευθύνη στην αυτονομιστική οργάνωση ETA. Ωστόσο, τα στοιχεία της έρευνας, καθώς και ανάληψη ευθύνης από ισλαμιστική οργάνωση που συνδεόταν με την Αλ Κάιντα, ανέτρεψαν το κυβερνητικό αφήγημα.

Σύμφωνα με την ανάλυση του militaire.gr, η προσπάθεια πολιτικής διαχείρισης της τραγωδίας, με στόχο την αποφυγή συσχέτισης του χτυπήματος με τη συμμετοχή της Ισπανίας στον πόλεμο του Ιράκ, προκάλεσε οργή στην κοινή γνώμη. Υπενθυμίζεται ότι το 2003, ο Αθνάρ είχε ταχθεί στο πλευρό του George W. Bush και του Tony Blair για την εισβολή στο Ιράκ, παρά το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Ισπανών πολιτών ήταν αντίθετη.

Το αποτέλεσμα ήταν καταλυτικό: στις εκλογές της 14ης Μαρτίου 2004, το PSOE επικράτησε με 42,59%, έναντι 37,71% του PP. Η «11-Μ» δεν στοίχισε μόνο ζωές· άλλαξε τον πολιτικό χάρτη της Ισπανίας.

Η ιστορική μνήμη ως πολιτικός οδηγός

Η Ισπανία πλήρωσε βαρύ τίμημα για τη στρατιωτική της εμπλοκή σε μια διεθνή σύγκρουση που δεν είχε την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και δεν απολάμβανε λαϊκή στήριξη. Το τραύμα εκείνο φαίνεται πως παραμένει ενεργό στη συλλογική μνήμη.

Η σημερινή άρνηση του Σάντσεθ να προσφέρει πολιτική νομιμοποίηση σε μια νέα στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, όπως σχολιάζει το militaire.gr, ενδέχεται να ερμηνεύεται και υπό αυτό το πρίσμα: ως επιλογή εθνικής αυτονομίας και αποφυγής επανάληψης λαθών του παρελθόντος.

Τα κυρίαρχα κράτη χαράσσουν την εξωτερική τους πολιτική με γνώμονα τα εθνικά τους συμφέροντα, αλλά και τις ιστορικές τους εμπειρίες. Για την Ισπανία, η «11-Μ» δεν αποτελεί απλώς ένα τραγικό κεφάλαιο της ιστορίας της· είναι ένας διαρκής υπενθυμιστής του κόστους που μπορεί να έχει μια επιλογή χωρίς κοινωνική συναίνεση και διεθνή νομιμοποίηση.

Ίσως αυτό να είναι και το μάθημα που, κατά το militaire.gr, θα έπρεπε να έχουμε όλοι κατά νου.

* Ο Ιωάννης Ιντζές είναι Αντιστράτηγος ε.α. απόφοιτος της Σχολής Εθνικής Άμυνας και κάτοχος Μεταπτυχιακού στην «Εφαρμοσμένη Στρατηγική και τη Διεθνή Ασφάλεια». Είναι Διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου του Προέδρου της ΝΙΚΗΣ και Επιστημονικός Συνεργάτης στην Βουλή, Υπεύθυνος του Τομέα Εθνικής Άμυνας και αναπληρωματικό μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής.