«Πάρτε πίσω την υπογραφή σας» – Ο Δράμας Δωρόθεος για τα 48 κειμήλια και τα οστά του Σαμουήλ
Νέα παρέμβαση με αιχμές για τη συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας σχετικά με την επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων έκανε ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος, ζητώντας μάλιστα από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να πάρει πίσω την υπογραφή του.
Ο κ. Δωρόθεος, μιλώντας στην εκπομπή «Καθαρές Κουβέντες» του OPEN, ανέφερε ότι δεν ενημερώθηκε ούτε κλήθηκε να συμμετάσχει στη διαδικασία πριν από την επίτευξη της συμφωνίας, παρότι το ζήτημα των κειμηλίων της Ιεράς Μονής Εικοσιφοινίσσης το είχε θέσει επανειλημμένα τόσο στο υπουργείο Πολιτισμού όσο και στο υπουργείο Εξωτερικών.
«Και παρακαλώ, ειλικρινώς σας το λέω, τον κύριο Πρωθυπουργό να πάρει πίσω την υπογραφή του!», δήλωσε χαρακτηριστικά, αναγνωρίζοντας ότι το αίτημά του μπορεί να ακούγεται «αφελές» ή ακόμη και ως «θράσος», όπως είπε, αλλά επιμένοντας ότι η ιστορία και ο πολιτισμός της περιοχής απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση.
Όπως αναφέρει το orthodoxia.info, η συμφωνία προβλέπει την επιστροφή στην Ελλάδα 48 κειμηλίων από τη Βουλγαρία, τα οποία προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Από την ελληνική πλευρά, την ίδια στιγμή, παραδόθηκαν στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ.
Ο Μητροπολίτης Δράμας θεωρεί ότι ο αριθμός των 48 κειμηλίων είναι ιδιαίτερα μικρός σε σχέση με το μέγεθος των απωλειών. Όπως υποστήριξε, μόνο από την Εικοσιφοίνισσα είχαν αφαιρεθεί περίπου 800 ιερά κειμήλια και περίπου 430 χειρόγραφα. Παράλληλα, υπάρχουν και κειμήλια που συνδέονται με τις Σέρρες και την Ξάνθη, ενώ στη συγκεκριμένη συμφωνία δεν γίνεται αναφορά σε χειρόγραφα.
Για να περιγράψει το αποτέλεσμα της διαδικασίας χρησιμοποίησε τη γνωστή φράση «Ώδινεν όρος και έτεκεν μυν», εκφράζοντας τη λύπη του για την κατάληξη.
Ο ίδιος αποκάλυψε ότι είχε επισκεφθεί δύο φορές τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και είχε συζητήσει επανειλημμένα το ζήτημα με την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Η θέση του, όπως εξήγησε, ήταν να υπάρξει συντονισμένη προσπάθεια Εκκλησίας και Πολιτείας για τη διεκδίκηση του συνόλου των κειμηλίων και όχι μεμονωμένες κινήσεις.
Από τα συναρμόδια υπουργεία, σύμφωνα με τον ίδιο, είχε λάβει τη διαβεβαίωση ότι η συμφωνία αποτελεί μια «πρώτη φάση» και ότι θα ακολουθήσουν νέες επιστροφές. Ωστόσο, ο κ. Δωρόθεος εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικός.
Το βασικό του επιχείρημα αφορά τα οστά του Σαμουήλ. Εκτιμά ότι, από τη στιγμή που η βουλγαρική πλευρά έλαβε αυτό που θεωρεί ως το σημαντικότερο αντικείμενο της δικής της διεκδίκησης, η Ελλάδα ενδέχεται να έχει περιορισμένη διαπραγματευτική δυνατότητα για την επιστροφή των υπόλοιπων κειμηλίων.
«Μακάρι και το εύχομαι να βγω ψεύτης στις εκτιμήσεις μου», ανέφερε, επικαλούμενος τη στάση που, κατά την άποψή του, έχει επιδείξει διαχρονικά η βουλγαρική πλευρά στο ζήτημα των επιστροφών.
Η Ιερά Μονή Εικοσιφοινίσσης αποτελεί για τον Μητροπολίτη Δράμας κομβικό σημείο της υπόθεσης. Όπως περιέγραψε, η ιστορία της ανάγεται περίπου στο 450 μ.Χ. και στη μακραίωνη πορεία της συγκεντρώθηκαν σημαντικά χειρόγραφα, ιερά σκεύη και ευαγγελιστάρια.
Τη Μεγάλη Δευτέρα του 1917, σύμφωνα με την περιγραφή του, 18 μουλάρια φορτώθηκαν με κειμήλια και χειρόγραφα της Μονής και αναχώρησαν προς τη Βουλγαρία. Μέρος αυτών, όπως ανέφερε, βρίσκεται σήμερα σε μουσεία, πινακοθήκες και στο Ίδρυμα Dujcev, ενώ για άλλα δεν έχει εξακριβωθεί η σημερινή τους θέση.
Ο κ. Δωρόθεος ανέφερε ακόμη ότι είχε εξεταστεί ακόμη και η δυνατότητα προσφυγής στις Βρυξέλλες, με το επιχείρημα ότι ένα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα μπορούσε να διατηρεί στην κατοχή του πολιτιστικά αγαθά που η ελληνική πλευρά θεωρεί προϊόντα αρπαγής.
Παράλληλα, έφερε ως παράδειγμα την Κυπριακή Δημοκρατία και τις νομικές προσπάθειες για τη διεκδίκηση κειμηλίων, ψηφιδωτών και τοιχογραφιών από τα Κατεχόμενα.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο Ιμαρέτ της Καβάλας, υποστηρίζοντας ότι η Πολιτεία πρέπει να προστατεύει και να διεκδικεί τα πολιτιστικά αγαθά της χώρας ανεξάρτητα από το αν αυτά συνδέονται με χριστιανική ή μουσουλμανική παράδοση.
Σε ό,τι αφορά τα οστά του Σαμουήλ, ο Μητροπολίτης Δράμας εξέφρασε την άποψη ότι ο αρχαιολογικός νόμος δεν επιτρέπει την παραχώρηση πολιτιστικού αγαθού που βρίσκεται στην ελληνική επικράτεια ως αντάλλαγμα για κειμήλια που η Ελλάδα θεωρεί ότι έχουν αφαιρεθεί από ελληνικές μονές.
Παράλληλα, έθεσε ερωτήματα για το ποια ακριβώς είναι τα 48 κειμήλια που επιστράφηκαν, ποιος τα επέλεξε και με ποια κριτήρια. Αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στην ασημένια επένδυση της εικόνας της Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας, η οποία, όπως είπε, έχει αφαιρεθεί, διερωτώμενος εάν τα αντικείμενα που επιστρέφονται είναι πρώτης, δεύτερης ή τρίτης επιλογής.
Παρά τις έντονες επιφυλάξεις του, ο κ. Δωρόθεος ξεκαθάρισε ότι η παρέμβασή του δεν γίνεται με σκοπό να αντιπολιτευθεί την κυβέρνηση.
Αντίθετα, όπως τόνισε, το ζήτημα αφορά την προστασία της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και την ανάγκη να υπάρξει συνέχεια στη διεκδίκηση των κειμηλίων που παραμένουν στη Βουλγαρία.
Η συμφωνία έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή, με τα 48 κειμήλια να έχουν παραδοθεί στην ελληνική πλευρά και τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως του Τσάρου Σαμουήλ να έχουν μεταφερθεί στη Βουλγαρία. Η Ιερά Σύνοδος έχει χαρακτηρίσει την επιστροφή των κειμηλίων σημαντικό βήμα και έχει εκφράσει την ελπίδα ότι θα ακολουθήσουν και νέες συμφωνίες.
Το ερώτημα που πλέον τίθεται είναι αν η συγκεκριμένη συμφωνία θα αποτελέσει πράγματι την αρχή για την επιστροφή και των υπόλοιπων κειμηλίων ή αν, όπως φοβάται ο Μητροπολίτης Δράμας, η παράδοση των λειψάνων του Σαμουήλ θα περιορίσει τα περιθώρια για τις επόμενες διεκδικήσεις.
